26 lutego 2026

OBOWIĄZKOWA MEDIACJA W SPORACH BUDOWLANYCH – NOWE MOŻLIWOŚCI ROZSTRZYGANIA KONFLIKTÓW CZY ŹRÓDŁO DODATKOWYCH KOMPLIKACJI?

Nadchodzi ważna zmiana w procedurze cywilnej, która bezpośrednio dotknie branżę budowalną. Od
1 marca 2026 r. zacznie obowiązywać dodany do kodeksu postępowania cywilnego artykuł 458^3a, przewidujący obowiązek skierowania stron do mediacji w sporach z umów o roboty budowlane oraz ze ściśle związanych z procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót budowlanych.

Reforma ma na celu wspieranie pokojowych rozwiązań konfliktów, ale jak każda zmiana, przynosi zarówno korzyści, jak i wyzwania.

 

KORZYŚCI Z WPROWADZENIA OBOWIĄZKOWEJ MEDIACJI

Nowa regulacja nakłada na sąd obowiązek skierowania stron do mediacji przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę. Co istotne, obowiązek ten nie będzie występował w sprawach podlegających rozpoznaniu w postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym albo postępowaniu nakazowym. Wówczas sąd kieruje strony do mediacji dopiero po skutecznym wniesieniu przez stronę pozwaną środka zaskarżenia od wydanego nakazu zapłaty. Można więc przyjąć, że wprowadzana zmiana nie powinna znacząco wpłynąć na sprawność prowadzenia spraw, w których istnieją konkretne podstawy do wydania przez sąd szybkiego rozstrzygnięcia, przynajmniej na ich początkowym etapie.

Po skierowaniu stron na mediację sąd będzie podejmował czynności służące do przygotowania posiedzenia przygotowawczego albo rozprawy. Okres trwania mediacji, nawet w przypadku jej niepowodzenia, nie będzie więc czasem straconym – w czasie, gdy strony będą prowadziły rozmowy ugodowe, sąd powinien przygotowywać się do merytorycznego rozpoznania sprawy. Przynajmniej w założeniach.

Samą ideę mediacji należy ocenić jak najbardziej pozytywnie. Daje ona stronom swobodę w kształtowaniu ugody, co umożliwia niestandardowe rozwiązania sporu, takie jak chociażby rozłożenie należności na raty, czy też zawarcie porozumienia co do terminu jej spłaty. Ponadto, mediacja pozwala na uniknięcie długotrwałego, kosztownego postępowania sądowego, a także może pomóc w zachowaniu pozytywnych relacji pomiędzy zwaśnionymi stronami. Zawarcie ugody w wyniku mediacji może być więc doskonałym rozwiązaniem dla konfliktów w branży budowlanej, gdzie takie wartości jak stabilność oraz dobra renoma wśród kontrahentów są niezwykle cenne.

Zmiana nie nakłada na strony obowiązku uczestniczenia w mediacji. Jedną z podstawowych zasad mediacji pozostaje bowiem jej dobrowolność. Każda ze stron będzie miała prawo sprzeciwić mediacji
w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji, chyba że przed wydaniem postanowienia wyraziła zgodę na jej prowadzenie.

 

POTENCJALNE RYZYKA ZWIĄZANE Z REFORMĄ

Chociaż idea jest obiecująca, obowiązek kierowania stron do mediacji może prowadzić do pewnych problemów. Przede wszystkim, mediacja może być wykorzystywana przez jedną ze stron do celowego wydłużenia sporu oraz odsunięcia w czasie egzekucji jej zobowiązań. Ponadto, sama mediacja nie daje pewności co do jej rezultatu – w głównej mierze zależy od chęci współpracy, a w branży budowlanej, gdzie spory nierzadko dotyczą znacznych sum, często żadna ze stron nie widzi możliwości pójścia na jakiekolwiek ustępstwa. W sytuacji, gdy rozmowy ugodowe od początku nie miały szans na powodzenie, mediacja może skutkować wyłącznie niepotrzebnym wydłużeniem sporu.

Ryzyko dla strony może nieść także odmowa uczestniczenia w mediacji. Każdy z uczestników sporu jest co prawda uprawniony do wniesienia sprzeciwu wobec mediacji, jednakże sprzeciw ten będzie wymagał konkretnego uzasadnienia. W sytuacji, gdy strona bez uzasadnionej przyczyny odmówi poddania się mediacji, sąd będzie mógł – niezależnie od wyniku sprawy – obciążyć ją obowiązkiem zwrotu kosztów procesu wywołanych jej zachowaniem. Strony, chcąc uniknąć negatywnych skutków sprzeciwu, mogą więc odczuwać więc pewnego rodzaju presję na uczestnictwo w mediacji, co stoi w sprzeczności z jej podstawowymi założeniami.

 

WNIOSKI I SUGESTIE

Obowiązek kierowania stron do mediacji w konfliktach budowlanych to odważny krok w stronę promowania polubownych metod rozwiązywania sporów gospodarczych. Zalety mediacji, takie jak redukcja kosztów, ochrona relacji oraz sprawniejsze rozwiązanie konfliktu, mogą sprawić, że omawiana zmiana odniesie sukces. Należy jednak pamiętać, że samo podjęcie rozmów ugodowych nigdy nie jest równoznaczne z zakończeniem sporu – do wypracowania satysfakcjonującego rozwiązania konieczna jest wola współpracy po każdej ze stron.

Nasza Kancelaria posiada wieloletnie doświadczenie w sporach budowlanych, dzięki czemu jesteśmy
w stanie ocenić, czy dana sprawa posiada potencjał na rozstrzygnięcie w toku mediacji, czy też korzystniejsze dla Klienta będzie dochodzenie całości swoich racji przed sądem. Jeżeli zastanawiają się Państwo nad wyborem sposobu rozstrzygnięcia konfliktu budowlanego, zapraszamy do kontaktu
z Kancelarią – chętnie doradzimy w zakresie mediacji lub innych opcji.