23 kwietnia 2026

Nowe zasady L4 – rewolucja w przepisach dotyczących zwolnień chorobowych

Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują przepisy, które istotnie zmieniają praktyczne funkcjonowanie zwolnień chorobowych. Podstawą zmian jest ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. To pierwszy etap wprowadzanej reformy, kolejne przepisy wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.

CO ZMIENIŁO SIĘ OD 13 KWIETNIA 2026 R.?

Przez ponad dwie dekady przepisy przewidywały utratę zasiłku chorobowego za „pracę zarobkową” lub „wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z celem” – nie wyjaśniając jednak, co przez to rozumieć. Efektem były arbitralne decyzje ZUS i lawina sporów sądowych. Nowelizacja po raz pierwszy nadaje obu pojęciom ustawową definicję.

• Za pracę zarobkową uznawana jest teraz każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od formy zatrudnienia – umowa o pracę, zlecenie, B2B, a nawet okazjonalne dorabianie. Przepisy przewidują wyjątek dla czynności incydentalnych, wynikających z ważnych okoliczności, których zaniechanie mogłoby prowadzić do poważnych konsekwencji – zastrzegając jednak, że nie mogą one być wykonywane na polecenie pracodawcy.
• Za aktywność niezgodną z celem L4 uznaje się wyłącznie taką, która realnie utrudnia lub wydłuża proces leczenia lub rekonwalescencji. Codzienne czynności – zakupy, wizyta w aptece, odprowadzenie dziecka do przedszkola – przestają być podstawą do odebrania świadczenia. ZUS musi teraz udowodnić rzeczywisty związek między zachowaniem ubezpieczonego a szkodą dla rekonwalescencji.
• Nowelizacja rozszerza też uprawnienia kontrolne ZUS: Zakład może kierować ubezpieczonych na badania do lekarzy orzeczników, legitymować osoby kontrolowane oraz żądać dokumentacji medycznej od placówek zdrowotnych.
• Zmianie ulega również katalog osób uprawnionych do wydawania orzeczeń – wybrane kompetencje zyskują pielęgniarki (w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji) oraz fizjoterapeuci ze specjalizacją (w sprawach rehabilitacji rentowej).

CO ZMIENI SIĘ OD 1 STYCZNIA 2027 R.?

Od przyszłego roku osoby wykonujące pracę w ramach więcej niż jednego tytułu ubezpieczenia będą mogły korzystać ze zwolnienia lekarskiego tylko w jednym miejscu pracy i – o ile stan zdrowia na to pozwala – kontynuować obowiązki zawodowe w pozostałych. Przykładowo, lekarz ze złamaną ręką, niezdolny do pracy manualnej w szpitalu, mógłby jednocześnie realizować obowiązki polegające na prowadzeniu wykładów, wynikających z drugiej umowy, podpisanej z uczelnią. Zmiana ta istotnie rewolucjonizuje dotychczasowy model, w którym wystawienie L4 automatycznie zwalniało z wszelkich zobowiązań zawodowych.

OCENA ZMIAN I WNIOSKI

Ustawowe zdefiniowanie kluczowych pojęć to krok w dobrym kierunku – pracownicy zyskują realne poczucie bezpieczeństwa, a pracodawcy jaśniejsze kryteria oceny prawidłowości korzystania ze zwolnień. Pojęcia „czynności incydentalnych” czy „ważnych okoliczności” są jednak na tyle pojemne, że sądy będą musiały stopniowo wypełniać je treścią. Ryzyko sporów i kontrowersji nie znika – zmienia się jedynie ich punkt ciężkości.

Zmiana planowana na 2027 r. rodzi z kolei pytania, które pozostają bez jednoznacznej odpowiedzi: kto i w jakim trybie oceni zdolność pracownika do kontynuowania pracy w jednym miejscu przy jednoczesnym L4 w innym?

Nasza Kancelaria na bieżąco śledzi zmiany w prawie pracy i ubezpieczeń społecznych. Jeżeli mają Państwo wątpliwości dotyczące nowych zasad korzystania ze zwolnień lekarskich lub przygotowania procedur na zmiany od 2027 r. – zapraszamy do kontaktu.